28 december: Roma finita

St. Pieter nu wél gehaald

De laatste dag! Onze vlucht vertrok pas 's avonds, dus nog ruim tijd om een aantal dingen te doen waaraan we nog niet toegekomen waren. Te beginnen bij de Sint Pieter. Maar nog daarvóór moesten de koffers gepakt en gedropt worden. Alles bij elkaar genoeg aanleiding voor een vroege start, dus om 7:00 op en voor het eerst de zonsopgang meegemaakt.

Het bagagebrengpunt zag er geavanceerd uit, de koffers verdwenen per rolband in een heel grote kast, we kregen een bonnetje met barcode en konden ons weegs gaan. Na een vlotte en veel minder drukke metroreis bevonden we ons al snel weer tussen de kolommen van Bernini, in een rij die teleurstellend weinig minder lang was dan die van gisteren, maar op het tweede gezicht wel een stuk minder breed. Al met al toch nog drie kwartier voordat wij de kans kregen te laten zien dat onze tassen geen bommen bevatten.

Koper gestript van het dak van het Pantheon
(Wat de barbaren niet gedaan hebben,
hebben de Barbarini wel gedaan)

Sint Pieter: buitenproportioneel groot. Aan elke kant van elke gigantische zuil wel een boeiend beeldhouwwerk of mozaiek, met daaronder een altaar voor wanneer een bisschop of kardinaal de geest zou krijgen en er een mis zou willen vieren. Twee of drie missen van dat soort waren ook inderdaad aan de gang, tegelijkertijd. De laatste audiogids van de vakantie, dit keer zeer praktisch via de mobiele telefoon, diste veel wetenswaardigheden op maar vermengde deze met theologische beschouwingen en dogmatiek waar wij niet op zaten te wachten. Even vergeten: voor het gros van de bezoekers (inclusief de aziatisch en afrikaans ogende nonnetjes die we giechelend selfies op het plein hadden zien maken) is dit geen indrukwekkend oud bouwwerk vol artistieke hoogtepunten, maar een heiligdom in de waarste zin van het woord.

Na exit van de kerk hadden we nog puf voor een bezoekje aan het dak, zij het met de lift en niet tot aan de nok van de koepel. Helaas bleek je niet meer tot direct achter de beeldenpartij bovenaan de voorgevel te kunnen doorlopen, zodat het mooiste uitzicht niet meer beschikbaar was (voor hen zonder puf voor de nok). Wel meenden we nog de Santa Sabina te ontwaren.

Niet-alledaagse koffie in niet-alledaagse ambiance

Voor lunch gebruik gemaakt van nog een tip van een collega van Margrieta: wat deze een "eetschuur" noemde in de buurt van het Pantheon maar er voor een argeloze voorbijganger uitzag als een heel normaal restaurant, wel met een bovengemiddeld hoog percentage Italiaanse eters - altijd een goed teken. Vervolgens ook het Pantheon zelf aangedaan, mocht natuurlijk niet ontbreken in onze checklist van afgewerkte bezienswaardigheden. Punt van het Pantheon is wel dat er onder de streep niet zo heel veel te zien is: bijzondere architectuur, check; eerbiedwaardige leeftijd, chack; Raphael begraven alsmede wat koningen, check. Flauw misschien zo'n opsomming, maar zo werkte het voor ons in ieder geval op dit moment. Maar zo bleef er tijd over voor nog drie tips: een bekertje granita di caffè con panna van het Tazza d'Oro, een drietal schilderijen van de hand van Caravaggio in de San Luigi dei Francesci, een ijsje bij Giolitti. Met ijsje in de hand schuifelden we over straten die drukker waren dan we ze totnogtoe gezien hadden terug naar het naastbije metrostation, en van daar naar Termini.

Roessische poes

Het afhalen van de bagage deed geen recht aan de indruk van professionaliteit die we bij de afgifte ervan hadden gekregen, maar de koffers kregen we na een kwartiertje toch weer in handen. Verder een vlotte thuisreis. In Rotterdam reed de bus net voor onze neus weg, jammer want het was hier wel verrekte koud! Gelukkig is de frequentie vier keer per uur. Om de volgende dag vlot te kunnen vertreken had Margrieta een B&B in de buurt van Rotterdam Centraal geboekt. Dat bleek gerund door een Roessische die na veertig jaar in Nederland nog altijd half in het Encgels communiceerde. Onze kamer was bruin, oker, oudrose en geel, met als tsaar verklede poezen aan de muur, maar het bed was beter dan het eerste gezicht deed vrezen, en voldeed voor de korte nacht die we hier doorbrachten.

Een prima ontbijt later, met als enige minpuntjes de beschimmelde jam en het moeten aanhoren en ontcijferen van de monoloog van de gastvrouw, zaten we keurig net bij het ingaan van de daluren in de trein naar Enschede. Er lag nog een kerstmaaltijd in het verschiet, maar dethuisreis betekende wel het einde van deze bijzondere, rijke, zonnige, zeer geslaagde vijf dagen in het oude Rome!

27 december: Roma religiosa

Bestemming: St. Pieter

Het eten beviel dan misschien iets minder goed dan de avond ervoor, het víel wel beter, de nacht was minder doorwaakt. Helaas gunden we onszelf geen lange ochtenden; er was nog een heleboel Rome te aanschouwen!

Vandaag stond Vaticaanstad op het programma, van voor (St. Pieter) naar achteren (Vaticaans museum). Opnieuw kwam de metro goed van pas. Op station Termini inspecteerden we alvast de bagagekluizen, voor morgenochtend als we de koffers een groot deel van de dag moeten stallen. Kluizen bleken niet te bestaan, wel een afgiftepunt. Ook goed.

Een heel volle trein: Japanse passagiersduwers zouden niet misstaan. Bij Piazza del Spagna en Piazza del Popolo werd het allengs leger, maar naar onze zin niet leeg genoeg. En masse begaven wij en onze treingenoten ons naar de Sint Pieter. Om 11:15 daar gearriveerd bleek dat de mensenmassa op het plein voor het grootste deel een enorme rij vormde die bijna helemaal rond ging. Daar hadden we geen rekening mee gehouden! Schuldige: de tassencontrôle, waarvoor welgeteld drie poortjes open waren (geflankeerd door een stuk of tien ongebruikte). Een rij is niet erg als er beweging in zit, maar na in 15 minuten minder dan 50 meter te zijn opgeschoten konden we uitrekenen dat het zeker nog een uur zou duren voordat wij gezegend zouden worden met toegang tot het heilige der heiligen... Dat was niet te combineren met de rest van ons plan, dat vanaf 14:00 een lunch in en bezoek aan het Vaticaans museum inhield.

Plan aangepast: Engelenburcht

Snel het plan aangepast dan maar. Morgenochtend vroeg zou er tijd zijn voor een herkansing. Dat gaf de kans om nu nog even naar de Engelenburcht te lopen, die we oorspronkelijk van plan waren geweest te negeren. Groots en massief lag die er bij in de opnieuw enthousiast schijnende zon. De brug ernaartoe staat vol engelen met martelwerktuig dat op Jezus uitgeprobeerd is: lansen, doornenkronen, zwepen, sponzen met zuur, dat werk. Aan de achterkant was een schattig klein ijsbaantje ingericht. De overdekte gang naar het Vaticaan stond niet voor ons open, dus we moesten langs de gewonemensenweg. We passeerden tweehonderd meter wachtenden die niet zo handig waren geweest van tevoren een kaartje te bemachtigen. Voor onze eigen tijd waren we zelf te vroeg. Helaas ligt de ingang van het museum aan de noordzijde, zodat de slagschaduw van de muren de zonnewarmte ver van ons hield. Dat scheelt toch snel tien graden.

Lange gang met kaarten

Eenmaal toegelaten was het eerste programmapunt de ook gereserveerde lunch. Die viel een beetje tegen in kwaliteit en ambiance: we kwamen (na enig speurwerk) terecht in een cafetaria dat nog het meest weghad van een mensa. Niet enerverend, dus meer tijd over voor het museum zelf! De lange gangen naar en van de Sixtijnse kapel, toch wel het hoogtepunt, werden opnieuw door een gehuurde audiogids verlevendigd. Gobelins en kaarten bepaalden het beeld op de heenweg. Geen van beide herinner ik me van mijn vorige bezoeken, hoewel ze er toen zeker ook al gehangen zullen hebben.

Sixtijnse kapel: No pictures please!

Daarna de beroemde door Raphael en zijn leerlingen verluchte kamers met hun kleuren- en vormenpracht, een heel stuk modernere religieuze kunst waar wij net als het grootste deel van de stroom snel voorbij liepen omdat de voeten opspeelden, en dan de Sixtijnse kapel. Die is vrij recent gerestaureerd en veel beter verlicht dan ik mij herinnerde. Voor Margrieta waren de dimensies een verrassing, en ja, het woord "kapel" roept een ander beeld op dan deze ruimte: er zijn kerken die er integraal in passen. Over de schilderingen van Michelangelo is zoveel bekend en geschreven dat ik wil volstaan met de opmerking dat we er met volle teugen van genoten hebben. Wat ik niet (meer) wist is dat er ook nog twee zestallen grote taferelen uit de levens van Mozes en Jezus langs de wanden geschilderd zijn, waarvan nu vooral opviel hoe statisch die eigenlijk in vergelijking zijn.

De lange gang terug doorliepen we snel, andermaal is er bij mij niet meer dan een heel vluchtige indruk blijven hangen van geschenken, pracht en praal. Op een gegeven moment is het allemaal echt teveel. In de museumwinkel kochten we een potlood (Margrieta) en 1000 stukjes tellende puzzel van het Sixtijnse plafond (Arend). Voor mijn audiogids, die in de Stanza di Raffaello de geest gegeven had, wisten we het huurbedrag terug te vorderen, dat scheelt dan weer twee biertjes.

Hapjes in La Zanzara

Het was ochtend geweest en het was middag geweest: de vierde dag. Stefan, de secretaris van de RUG, voor wie Margrieta werkt, heeft vlakbij het Vaticaan gewoond en had haar een tip aan de hand gedaan: La Zanzara, een bar waar ook gratis hapjes geserveerd zouden worden. Snel gevonden, drankje besteld, maar hapjes ho maar. Tot we ontdekten dat we in het verkeerde deel van het café gezeten waren (domme toeristen): een muur verderop waren de stoelen niet alleen comfortabeler maar werden om de vijf minuten zeer smakelijke bakjes met van alles en nog wat voor je neus gezet. Dat was nog wel een drankje waard, en behoorlijk verzadigd verlieten we na een heel dik uur het pand.

Dit was de enige avond waarop Margrieta een restaurant gereserveerd had, gelegen op de route terug naar het hotel. Weliswaar niet erg hongerig schoven we daar even later alsnog aan. In tegenstelling tot La Zanzara was deze tent echter niet bijzonder, een simpel pastaatje later liepen we het laatste halve uur naar huis, 70 treden op, alwaar het bed wachtte.

26 december: Roma barocca

Mozes

Laat eten is iets waar ik steeds slechter tegen kan. Ik weet niet hoe Spanjaarden erin slagen de maaltijd die ze naar verluidt kort voor middernacht verorberen daarna nog te verteren; voor mij komt het doorsnee Italiaanse avondeten al enige uren na de optimale tijd.

De nacht doorstaan kochten we bij het supermarktje aan de overkant picknickwaar en toogden we op weg naar onze hoofdbestemming van vandaag: de Galleria Borghese, gelegen in de Villa Borghese, verwarrenderwijs dus geen villa maar een groot park. De geplande route daar naartoe verliep via twee kleine omwegen: ten eerste hadden we inmiddels uitgevonden dat de San Pietro dei Vinculi, waar we de allereerste dag argeloos langs waren gelopen, het wereldberoemde Michelangelese beeldhouwwerk van Mozes huist; ten tweede hadden verdere collegatips ons gealerteerd op de aanwezigheid van een drietal schilderijen in de Santa Maria del Popolo, gelegen aan het Piazza del Popolo, vanwaar het een klein en niet onaangenaam stukje lopen is naar de beroemde Spaanse Trappen en vervolgens naar het park.

Mozes is het enige beeld van een geplande beeldengroep van 47 (!) exemplaren dat is afgekomen. We hebben ons gaandeweg de vakantie sowieso afgevraagd waar die knakkers de tijd vandaan haalden om als die prachtige beelden te concipiëren en te houwen; hoe lang kost het maken van één beeld? En dan zegt men dat Michelangelo 4 jaar gedaan heeft over het plafond van de Sixtijnse kapel... Kennelijk stierf in dit geval de opdrachtgever, Paus Julius II, voortijdig, en bleef het bij Mozes. De historie (voorzover op het alwetende internet naspeurbaar) vermeldt niet wat de andere 46 hadden moeten uitbeelden, maar je mag het jammer vinden dat het niet zover gekomen is.

Naar Piazza del Popolo met de metro. Bij station Via Cavour is er voor beide richtingen een aparte ingang, voordat je binnen bent staat niet aangegeven welke kant de trein opgaat, en als je er weer uitgaat is je kaartje ongeldig geworden. Briljant geregeld! Gelukkig was het erg rustig en waren de voor de ingang geposteerde, van mitrailleurs voorziene militairen vriendelijk genoeg om ons de uitgangspoortjes in omgekeerde richting te laten gebruiken. Zo belandden we alsnog binnen zeer afzienbare tijd op het eerste Piazza.

Straattheater bij het Piazza del Spagna

Het was heerlijk weer, warm en zonnig met misschien een tikje smog. Het Piazza del Popolo was bijna autovrij, een dusdanig verschil met wat ik me ervan herinnerde dat ik me nu afvraag of ik pleinen door elkaar aan het halen ben. Kerk gevonden, Caravaggio's aanschouwd, koffietje gescoord, door naar het Mausoleum van Augustus. Helaas in de steigers, maar wel steigers van eerbiedwaardige leeftijd (nog net niet zo oud dat ze zelf in de steigers moesten). Daardoor weinig van het mausoleum zelf te ontwaren. Dan maar langs de Ferrariboer en een twintigtal van de hautste couture-winkeltjes ter wereld naar het tweede piazza: Del Spagna. Alles zeer autoarm en toeristenrijk, hoewel niet zo rijk dat het vervelend was.

De Villa Borghese is enorm, met veel geboomte, open plekken, weggetjes, hellingen, speelweiden, straatmuzikanten. Ik vind het lastig me een voorstelling te maken van de rijkdom die nodig is om een dergelijke lap grond in privébezit te kunnen hebben, zelfs in aanmerking genomen dat het destijds even buiten de stad lag. (Heel ver buiten de stad kan het niet geweest zijn). Het was op deze zonnige tweede kerstdag gezellig gevuld met Italianen en (andere) toeristen die zich op allerlei huurbare, niet-gemotoriseerde voertuigen voortbewogen. Wij kuierden een eind richting het museum en pauzeerden onderweg een uurtje op een bankje in de zon. De voor dit doeleinde aangeschafte vlees- en broodwaren smaakten uitstekend.

Bij het museum bleek gelukkig dat een uitdraai van het reserveringsbewijs noch een ID-kaart nodig waren. Was anders een beetje sneu geweest. We waren iets te vroeg voor het ons toegewezen interval van 15:00-17:00; geen probleem, nog even zitten voordat het grote kijken zou beginnen.

Galleria Borghese (origineel hier)

De Galleria Borghese is bijzonder omdat hij vanaf het begin bedoeld is om kunst te huizen en in feite om de collectie heengebouwd is. Die collectie bestaat uit heel veel heel mooie beelhouw- en schilderwerken, met als hoogtepunten uit die categorieën werken van Bernini en Caravaggio. Van geen van beiden wisten wij veel meer dan de namen. De gehuurde audiogids maakte daar gaandeweg een eind aan. Over tientallen beelden en schilderijen kregen we een stortvloed van anekdotes en uitleg, plezierig verteld. Je zou graag willen dat je 't allemaal kon onthouden en dan een keer bij 2 voor 12 etaleren, iedereen verbazend met je eruditie. (Hoewel, ik geloof dat er genoeg mensen zijn dit dit inderdaad allemaal paraat hebben...) Honderden andere werken lieten we noodgedwongen links en rechts liggen. Na een goede anderhalf uur barok, woeste taferelen, marmer wapperend als ragfijn weefsel, perspectieven en lichtspiegelingen waren we tot het schedeldak verzadigd met indrukken.

Het is in Rome langer licht dan in Nederland, maar die winst (een uur, schat ik) bevindt zich eigenlijk uitsluitend in de ochtend. Tegen vijven is de zon onder en de schemering al goeddeels gevallen. Door duisterend Rome liepen we naar de metro, konden net een plaatsje bemachtigen in de nu wel zeer volle trein, en bereikten zonder vermeldenswaardige voorvallen het appartement. Die 70 treden (de laatste 15 erg hoog) zijn niet ideaal aan het eind van zo'n lange dag...

Het echte eind van de dag kwam pas later trouwens, nadat we enigszins uitgerust een serieuze poging deden een ander geschikt en niet te vol restaurant te vinden, uiteindelijk uitkomend in hetzelfde lokaal als de dag ervóór. De gerechtkeus viel iets minder gelukkig uit; morgen toch echt iets anders zien te vinden.

25 december: Roma chiusa

Centrale Montemartini

Wij zijn van zeer veel informatie voorzien op reis gegaan. Vooral Margrieta had pagina's vol Geheimtipps van allerlei goed ingewijde collega's bij zich. Dat kwam deze dag uitstekend van pas, want we hadden al eerder geconstateerd dat op 25 december zo goed als alles dicht is. Zo niet de Centrale Montemartini, een museum buiten het centrum dat mag gelden als gerestaureerd industrieel erfgoed.

Bij deze gelegenheid probeerden we meteen eens een nieuw vervoermiddel uit, of eigenlijk een nieuwe variatie op een oud vervoermiddel: Über (eigenlijk zonder umlaut, maar daar kan ik niet aan wennen), oftewel taxi per app. Tijdens de studiereis door Singapore en Maleisië had ik de kunst afgekeken van de studenten, hoog tijd deze in de praktijk te brengen. Niet echt goedkoop, wel uiterst praktisch, zo bleek al snel toen we in no time voor een van tevoren afgesproken en volledig automatisch betaalde prijs op de plaats van bestemming waren.

Nadeel was wel dat al heel snel - feitelijk al op de weg er naartoe - bleek dat we ons huiswerk niet goed gedaan hadden: de website van de Centrale vermeldde wel degelijk dat ook dit museum gewoon hardstikke dicht was. En dat was dus ook zo. Nu wreekte zich natuurlijk de ligging, middenin een gebied met ander industrieel erfgoed dat nog geen oppoetsbeurt had gekregen. Niet een buurt die uitnodigde tot een lange wandeling, hoe zonnig het ook was. Misschien hadden we de taxichauffeur rechtsomkeert kunnen laten maken, maar om Über niet meteen te überstrapazieren kozen we voor het dichtstbijzijnde metrostation, Piramide, dat niet meer dan tien minuten lopen bleek te zijn. In een uitgestorven station konden we in alle rust uitvinden hoe de ticketautomaat werkte en hoe we de gebrekkige richtingborden moesten lezen; vervolgens in een zo goed als lege trein naar het Colosseo voor poging twee om op eerste kerstdag een waardigheid te bezien.

Gouden huis, gereconstrueerd (origineel hier)

De waardigheid in kwestie was een herkansing van de Domus Aurea. Nadere bestudering van de informatie op het alwetende Internet had namelijk aan het licht gebracht dat wat wij gisteren voor Nero's huis hadden aangezien niets meer was dan een badhuis dat Trajanus er bovenop had laten zetten nadat hij eerst de restanten van Nero's gehate huis onder een heuvel had bedolven. In welke heuvel dankzij de begraven ligging datzelfde huis wonderwel bewaard was gebleven. Verder vermeldde de website wel 1 januari maar niet 25 december als dichte dag, ergo...

Deductie is riskant, zo bleek. Op de heuvel niet meer dan een paar hardlopers en hondenuitlaters. Niks gouden huis!

Niet getreurd, een nieuwe set plannen was snel opgesteld. Van waaruit wij zaten konden we een slalom maken rond Colosseum en Palatijn, over het Circus Maximus naar de Santa Sabina, een kerkje op een volgende heuvel met een befaamde blik over de Tiber richting Sint Pieter. Nieuwe plekjes!

Uitzicht vanaf Santa Sabina (rechts de koepel van de St. Pieter)

Het Circus is een indrukwekkend lange renbaan voor paardenspannen, zonder overdreven veel restanten van de tribunes van destijds. Een tweetal obelisken staan inmiddels allang elders in de stad. De langgerekte ovaal van de renbaan dient als kuierpad voor een zondagochtendwandeling met het hele gezin. De Santa Sabina is een van de drie of vier kerkjes op de Aventijnse heuvel. Vooruit, een basiliekje. Ernaast een sinaasappelboomgaard met ook andere, hoge en bovenaan afgeplatte bomen van een hier veel geziene soort, die we met behulp van het alwetende internet determineerden als pijnbomen (later gepreciseerd naar parasoldennen). Wat een grote bomen groeien er uit die kleine pitten! Het uitzicht op de Sint Pieter dient eigenlijk genoten te worden via een sleutelgat, zo had een collega van mij me op het hart gedrukt. Overal gezocht, maar geen sleutelgat te ontwaren. Dus maar direct gekeken, en het uitzicht de moeite waard bevonden.

Bocca della Verita (origineel hier)

Vanaf de Aventijn voert een pad omlaag naar de Bocca della Verita, dus die konden we mooi ook even meepikken. Tenminste, dat dachten we. Het geval wil echter dat deze mond echt als enige attractie in Rome open was, zodat de toeristen er als vliegen op afgekomen waren. Honderd Aziaten op rij keer vijftien seconden per foto maakt langer dan wij wilden wachten. Voort, voort!

De dag werd zo een aaneengeregen snoer van kleine pareltjes, met daartussen stukken genoeglijk perambuleren in de zon. Vanuit de Bocca ben je in een wip de Tiber over, en Overtiber staat bekend om zijn restaurantjes en uitgaansleven. Voor uitgaansleven was het nog aan de vroege kant, maar voor lunch was het inmiddels de perfecte tijd. Via nog steeds toeristenluwe straatjes belandden we bij een aardig uitziend etablissement, waar de ene kellner ons tot ongenoegen van de andere onmiddellijk een tafeltje voor twee gunde.

Triumphs and Laments

De polenta bleef wat achter bij de verwachtingen en de ravioli was kwalitatief in orde maar kwantitatief minder. Toch liepen we de beginnende schemer welgemoed in, een pareltje verder, naar een heel apart project bestaande uit decoraties op een paar honderd meter lang stuk van de 6 meter hoge muur van de Tiber. Het aparte is vooral dat deze decoraties gevormd zijn door lokaal wegspuiten van het smeer en de troep die zich in de loop der decennia op die muren heeft verzameld. Een soort inverse graffiti dus. Het was onthuld in april onder de titel “Triumphs and Laments” en de karige hoeveelheid naspeurbare  informatie liet in het midden of er nog wat van over was en waar je precies moest zijn, maar met wat fortuinlijk giswerk kwamen we meteen aan de juiste (nl. oost)kant van de rivier op de juiste hoogte uit om bij de laatste restjes daglicht dit verreweg modernste grote kunstwerk van Rome te aanschouwen. Volstrekt als enigen liepen we over de met bladeren bedekte onderkade en probeerden we te ontraadselen wat we aan de overkant zagen, met wissel succes. Meer bijzonder dan mooi, dit.

Er waren inmiddels heel wat uren verstreken, en de voeten voelden de kilometers. Een mooi moment om huiswaarts te keren, ons daar even op te frissen en ons geluk te proberen met de horeca (vooral re) in de Via Urbana. Dat geluk was ons welgezind, goed gevuld legden we ons al snel daarna te rusten.

24 december: Roma antica

Domus Aurea

Margrieta was nog niet eerder in Rome geweest. Wat kon een beter beginpunt zijn dan het Colosseum, en in één moeite door een of meer fori? Ons uitgangspunt bevond zich daar maar een minuut of tien lopen vandaan, waarbij die wandeling dan ook nog eens via een kerkje (de San Pietro in Vincoli) en het Domus Aurea leidde. Van het laatste, de megalomane woning van Nero, konden we helaas niet meer dan een uit de kluiten gewassen bouwsel vanachter een hek aanschouwen. Niet getreurd, want al snel werden we overweldigd door het Colosseum!

Wil maar niet minder indrukwekkend worden

Het wil maar niet minder indrukwekkend worden, dit verbluffende bouwwerk. Eerder het tegenovergestelde, want ik heb het gevoel dat je er steeds meer van kunt bezichtigen. Misschien speelt mijn geheugen mij parten (eigenlijk wel zeker) maar bij mijn Romereis, nu alweer 35 jaar geleden, kon je volgens mij niet veel meer dan vanaf de begane grond en de eerste verdieping op enige afstand naar binnen kijken; tegenwoordig kan je binnen helemaal rond lopen. Dit gevoegd bij het feit dat we onszelf hadden getrakteerd op een audiotour zorgde ervoor dat we met heel wat weetjes en indrukken anderhalf uur later het pand weer verlieten. Zeer efficiënt: door van tevoren kaartjes te kopen konden we een fikse rij overslaan, alleen de onvermijdelijke tassencontrole kostte wat onproductieve tijd.

Boog van Constantijn (jatwerk!)

Vanaf het Colosseum is het maar een kleine oversteek naar het Forum Romanum, tenminste als je ook daarvoor al kaartjes hebt en dus de dichtstbijzijnde entree kunt benutten. Heerlijk dat we er allebei van genieten om onszelf in alle rust van  informatie te voorzien en die te verwerken: het zal wel weer niet beklijven, maar kortstondig weet ik toch (weer?) meer van wat zich hier allemaal in deze ogenschijnlijke puinzooi bevindt dan ooit (?) tevoren. Ook de Palatijnse heuvel beklommen we en genoten van het uitzicht over Forum en stad. Alleen de huizen van Augustus en Livia bleven voor ons verborgen, nadat op typisch Italiaanse wijze de bewegwijzering er na een enkel bordje mee ophield. Er zal wel weer een kerk bovenop gebouwd zijn.

Forum, Vittorio en Margrieta

Aan de overkant van de Via dei Fori Romani, een straat van Colosseum naar het bijna tweeduizend jaar jongere paleis van Vittorio Emanuelle II (vanaf nu typmachine te noemen) die voor het gemak dwars over de oude Romeinse restanten heen is aangelegd, liggen nog een paar fori die ik eigenlijk helemaal niet kende; een omissie waarvoor nu de tijd aangebroken was deze recht te zetten. Het was nog maar de eerste dag, die bovendien nog een halve middag licht bood en ons nog redelijk monter aantrof. Helaas bleek dat de nalatenschappen van Augustus, Nerva, Caesar en Trajanus weliswaar in hun tijd indrukwekkend mogen zijn geweest, maar dusdanig weinig sporen hadden nagelaten dat onze fantasie zeer op de proef werd gesteld.

Forum en Colosseum vanaf de Palatijnse heuvel

Niet getreurd: tijd voor de innerlijke mens! Na een late start die ochtend, een enkele boodschap in een buurtsupertje en een al even laat ontbijt zaten we helemaal op schema voor een lunch op een tijdstip dat de Engelsen tea zouden noemen. De voornaamste vraag was: waar vonden wij een plaats die ons tegen kerstavond zou willen voeden? Hier kwam een wereldtip van een collega van Margrieta van pas: zoek de Joodse wijk, daar wordt kerst vast niet zeer uitbundig gevierd en is alle reden tot hoop op voedsel. Zo getipt zo gedaan. De oude joodse wijk in Rome heet... Ghetto! Weer een woord etymologisch verklaard...

Trevi bij nacht

Het door ons gekozen restaurant zette ons een redelijk smakelijke en vullende maaltijd voor. Toen we naar buiten kwamen was de schemer aan het vallen, na een prachtige zonnige en bij tijd en wijle warme dag. Op naar wat een feestelijke kerstmarkt op het Piazza Navona heette te zijn, een kilometer of zo verderop. Het werd allengs donker en steeds rustiger. Kerstavond: alle kerken open, hier en daar wierpen we een blik naar binnen en zagen wat vroege diensten. Weinig te doen op straat, ook op Navona niet meer dan een paar karig bezochte kermisattracties. Gelukkig deden de fonteinen het wel, het plein zelf is natuurlijk zeer de moeite waard. Enigszins doelloos dwaalden we verder door de binnenstad, op zoek naar vertier. Bij de Trevifontein bracht een professioneel strijkje Eine Kleine Nachtmusik ten gehore en was wat meer volk op de been. Arme toerist in kerstelijk Rome, hoe brengt gij deze nacht door? Zelfs de MacDonalds ging tegen zevenen dicht.

Het was mooi geweest. We liepen in een half uurtje terug naar ons appartement en besloten eendrachtig dat de lunch ook wel met terugwerkende kracht voor avondmaaltijd door kon gaan, mits aangevuld met een stukje brood en blokje kaas. Daarna gingen al snel de oogjes dicht en snaveltjes toe...

23 december: Roma in arriva

Gebakken artisjok

Ik vanuit Enschede en Margrieta vanuit Groningen trokken een streep door Nederland richting Rotterdam, vanwaar wij een veer richting Rome zouden laten. Vijf nachten eeuwige stad met daar tussenin alle Kerstdagen die je maar bedenken kan: kerstavond, eerste kerstdag, tweede kerstdag.

Zestienhoven heette het vroeger, maar Sixteengardens klinkt te kneuterig, de luchthaven heet nu Rotterdam-The-Hague-Airport, en dient als dependance van Schiphol. Wel een stukje verderop vanuit zowel het oosten als het noorden; de enige verzachtende omstandigheid lag hem in het feit dat we vanaf Amersfoort de trein konden delen. In Rotterdam Centraal bleek lijn 33 naar Metro Muiderplein een buslijn te zijn, maar de daardoor ontstane verwarring kostte ons niet meer dan een minuut of tien, die een niet noemenswaardig hapje namen uit onze zeer ruime marge.

Appartement bij daglicht: zie balkon!

De reis verliep zeer gesmeerd, met een trein vanaf het vliegveld Fiumicino die zowaar reed en op het traject van 30 minuten niet meer dan een kwartier vertraging opliep, een kwartiertje lopen vanaf Termini naar ons appartement, en een geslaagde sleuteloverdracht op 70 treden boven begane grond. Een onbegrijpelijk appartement met drie slaapkamers die samen vijf bedden telden, een piepklein keukentje, en een enkele tafel met twee stoelen op een soort met plastic overdekte veranda, waar ook nog net ruimte was voor een badkamertje. Met bidet, dat dan weer wel.

Ons gevoel voor tijd was de eerste avond al helemaal zoek, we waren om 21:00 bij het appartement gearriveerd, het voelde later, maar was naar Italiaanse begrippen nog maar net avondetenstijd. De Via Urbana bleek zeer rijk bedeeld te zijn met restaurantjes, de huisbaas wees er van boven een aan dat hij wel acceptabel vond, alwaar we diverse varianten van artisjokken soldaat maakten. Kort daarop gevolgd door de eerste nacht in het door ons geselecteerde bed.